Evcil Hayvanlar İçin Gerekli Aşılar ve Aşı Takvimi
Yavru bir hayvan eve geldiğinde en çok sorulan sorulardan biri şudur: evcil hayvan aşısı ne zaman yapılmalı? Cevap tek bir tarihe indirgenemez. Aşı takvimi; türe, yaşa, anneden gelen bağışıklığa ve hayvanın yaşam tarzına göre değişir. Yine de belirli bir iskelet vardır ve bunu bilmek, veterinerinizle çok daha verimli konuşmanızı sağlar.
Sorun: Aşı takvimi neden karışıyor?
- Anne bağışıklığı: Yavru, ilk sütle (kolostrum) anneden antikor alır. Bu antikorlar yaklaşık 6-16. haftalar arasında azalır. Erken yapılan aşı, anne antikorları tarafından etkisiz hale getirilebilir.
- Bu yüzden tek doz yetmez: Yavrularda aşı 2-4 doz halinde, 3-4 hafta arayla tekrarlanır. Amaç, anne bağışıklığının düştüğü "boşluk" anını yakalamaktır.
- Sokak geçmişi bilinmiyor: Sahiplenilen yetişkin hayvanlarda kayıt yoksa, takvim sıfırdan kurulur.
- Karma aşıların içeriği farklıdır: "Karma" kelimesi tek bir ürünü değil, birden fazla hastalığı kapsayan aşı gruplarını anlatır.
Temel (core) ve isteğe bağlı aşılar
Aşılar iki gruba ayrılır. Temel aşılar hemen her hayvana önerilir. İsteğe bağlı aşılar ise risk durumuna göre seçilir: barınakta kalıyor mu, pansiyona gidiyor mu, dışarı çıkıyor mu, başka hayvanlarla temas ediyor mu?
Köpekler
| Aşı | Kapsam | Tipik ilk yaş | Tekrar |
|---|---|---|---|
| Karma (temel) | Gençlik hastalığı, parvovirüs, hepatit, parainfluenza | 6-8 hafta | 3-4 hafta arayla, 16. haftaya kadar; sonra rapel |
| Kuduz | Kuduz virüsü | Genellikle 12 hafta sonrası | Yılda bir (ülke ve ürüne göre) |
| Leptospirosis | Bakteriyel, idrarla bulaşır | Karma ile birlikte | Yıllık |
| Bordetella / kennel öksürüğü | Solunum yolu | Pansiyon/eğitim öncesi | 6-12 ayda bir |
Kediler
| Aşı | Kapsam | Tipik ilk yaş | Tekrar |
|---|---|---|---|
| Karma (temel) | Panlökopeni, kalisivirüs, herpesvirüs | 6-8 hafta | 3-4 hafta arayla, 16. haftaya kadar |
| Kuduz | Kuduz virüsü | Genellikle 12 hafta sonrası | Yıllık |
| FeLV (lösemi) | Feline lösemi virüsü | 8-12 hafta, test sonrası | Riskli kedilerde yıllık |
Dışarı çıkan, başka kedilerle temas eden veya çok kedili evde yaşayan kediler için FeLV önemlidir. Tamamen ev içinde yaşayan tek kedide veteriner genelde temel aşılarla yetinir. Kedilerde görülen bulaşıcı üst solunum yolu şikâyetleri, yaygın sağlık sorunları arasında ilk sıradadır; karma aşı bu tabloyu hafifletir.
Diğer türler
- Tavşan: Miksomatoz ve viral hemorajik hastalık aşıları bölgesel risk ve ürün bulunabilirliğine göre uygulanır.
- Gelincik: Gençlik hastalığı ve kuduz aşıları önerilir.
- Kuş, hamster, sürüngen: Rutin aşı programı yoktur. Bu türlerde koruma; kafes hijyeni, doğru sıcaklık, uygun beslenme ve karantina ile sağlanır. Kafes düzeni ve ortam hazırlığı bu yüzden sağlık meselesidir.
Karşılaştırma: Yıllık rapel mi, titre testi mi?
| Yaklaşım | Artısı | Eksisi | Kime uygun |
|---|---|---|---|
| Klasik yıllık rapel | Basit, takibi kolay, seyahat/pansiyon belgeleri için sorunsuz | Bazı hayvanlarda gereksiz doz olabilir | Çoğu sahiplenen için pratik seçenek |
| 3 yılda bir rapel (temel viral aşılarda) | Daha az doz | Her ürün ve her ülke için geçerli değil | Veterinerin uygun gördüğü yetişkin hayvanlar |
| Antikor (titre) testi | Bağışıklığı ölçer, gereksiz aşıyı önler | Maliyetli, her klinikte yok, kuduzda yasal yerine geçmez | Aşı reaksiyonu geçmişi olan hayvanlar |
Aşı öncesi ve sonrası pratik kurallar
- Aşıdan önce iç ve dış parazit uygulaması yapılır. Paraziti olan hayvanda bağışıklık yanıtı zayıflar.
- Hayvan sağlıklı olmalı. Ateş, ishal, kusma, iştahsızlık varsa aşı ertelenir.
- Aşı günü banyo yaptırmayın. Aşı sonrası 2-3 gün de bekleyin.
- Son doz üzerinden 1-2 hafta geçmeden park, pansiyon, köpek buluşması gibi kalabalık ortamlara girmeyin.
- İlk 24-48 saati izleyin. Hafif uyuşukluk, aşı yerinde şişlik ve iştahta azalma normaldir. Yüz şişmesi, kurdeş